सम्पदा भन्नाले पुरानो भवन मात्र बुझिँदैन। कुनै स्थानमा मानिसको सम्झना, कला, विश्वास, सीप र दैनिक जीवन निरन्तर जोडिएको छ भने त्यो स्थान अझ जीवित हुन्छ। काठमाडौं दरबार क्षेत्रलाई यही दृष्टिले हेर्दा यसको महत्व अझ स्पष्ट हुन्छ।
कला र वास्तुकलाको खुला पाठशाला
दरबार क्षेत्रका आँगन, मन्दिर, झ्याल–ढोका र काष्ठकलाले उपत्यकामा विकसित शिल्पपरम्पराको कथा सुनाउँछन्। संरचनाको सौन्दर्य हेर्नु मात्र पर्याप्त छैन; यसलाई निर्माण र मर्मत गर्ने स्थानीय सीप पनि सम्पदाकै भाग हो। पुस्तौँदेखि सरेको हस्तकला ज्ञान संरक्षण नभए भवन जोगिए पनि त्यसको आत्मा कमजोर हुन सक्छ।
जात्रा र समुदाय
यस क्षेत्रमा वर्षभरि विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधि हुन्छन्। पर्वका समयमा सडक, चोक, संगीत, पूजा र समुदायको सहभागिताले ऐतिहासिक ठाउँलाई वर्तमानसँग जोड्छ। यही कारण यस्ता स्थानलाई “जीवित सम्पदा” भन्न सकिन्छ।
डिजिटल अभिलेख किन आवश्यक?
पुराना फोटो, स्थानीय कथन, कारीगरको अनुभव, नक्सा र मौखिक इतिहासलाई डिजिटल रूपमा सुरक्षित गर्दा भावी पुस्ताले केवल तस्वीर होइन, त्यससँग जोडिएको सन्दर्भ पनि बुझ्न सक्छ। हाम्रो परम्पराको उद्देश्य यस्तै सामग्रीलाई जिम्मेवारीपूर्वक अभिलेख गर्दै समुदायको आवाजलाई केन्द्रमा राख्नु हो।